Aksaray Üniversitesi Geleneksel Türk El Sanatları Uygulama ve Araştırma Merkezi (GETSAM) ile Aksaray Üniversitesi Arkeoloji Topluluğu iş birliğinde, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı etkinlikleri kapsamında “Atatürk ve Arkeoloji” temalı uygulamalı baskı atölyesi gerçekleştirildi.

Atölyede, Anadolu’nun arkeolojik mirasını geleneksel el sanatları aracılığıyla yeniden yorumlamak amacıyla Alacahöyük Güneş Kursu, farklı form ve boyutlardaki güneş motifleri ile el spirali motifleri kullanıldı. Motif seçiminde, Cumhuriyet’in kültürel mirasın araştırılması, korunması ve gelecek kuşaklara aktarılmasına yönelik yaklaşımı ile Atatürk’ün bilim, tarih ve kültür alanlarına verdiği önem esas alındı.

Çalışmada kullanılan Alacahöyük Güneş Kursu, 1935 yılında Atatürk’ün desteğiyle başlatılan Alacahöyük kazılarında ortaya çıkarılan ve Anadolu’nun tarih öncesi dönemlerine ışık tutan önemli arkeolojik buluntular arasında yer almaktadır. Bu motifin baskı tasarımına dâhil edilmesiyle Cumhuriyet’in Anadolu’nun binlerce yıllık kültürel birikimini bilimsel yöntemlerle araştırma ve tarih bilincini güçlendirme kararlılığına dikkat çekilmesi amaçlandı.

Farklı form ve boyutlarda ele alınan güneş motifleriyle çeşitlilik içinde bütünlük, yenilenme ve süreklilik kavramları vurgulandı. Güneş imgesi üzerinden Cumhuriyet’in bilimsel düşünceyi, eğitimi ve kültürel gelişimi esas alan aydınlanma idealiyle ilişki kurulurken, kültürel mirasın korunmasının yanı sıra yeni kuşaklar tarafından yeniden yorumlanarak yaşatılması düşüncesi öne çıkarıldı.

Atölyede kullanılan el spirali motifi ise insan emeği, üretkenlik, dönüşüm ve kültürel süreklilik kavramları çerçevesinde değerlendirildi. Spiral formunun akışkan yapısı, kültürel değerlerin kuşaklar boyunca aktarılmasını ve her dönemde yeniden anlam kazanmasını simgesel olarak ifade ederken, el motifi insanın üretici gücüne, el becerisine ve kültürel mirasın yaşatılmasındaki rolüne vurgu yaptı. Böylece motifler aracılığıyla Anadolu’nun tarihsel belleği ile günümüzün kültürel üretim anlayışı arasında anlamlı bir bağ kuruldu.
Arkeolojik mirastan beslenen bu görsel anlatım, geleneksel bir üretim yöntemi olan ıhlamur kalıp baskı tekniği ile tekstil yüzeylerine aktarıldı. Ahşap baskı kalıpları aracılığıyla gerçekleştirilen uygulama, katılımcıların motiflerin biçimsel özelliklerini, yüzey üzerindeki yerleşimini ve baskı tekniğinin uygulama aşamalarını deneyimlemelerine olanak sağladı. Bu süreçte geleneksel el sanatlarının malzeme, teknik ve tasarım arasındaki ilişkisi uygulamalı olarak ele alındı.

Arkeolojik eserlerden esinlenen motiflerin ahşap kalıplar aracılığıyla tekstil yüzeylerine aktarılması, tarihsel biçimlerin farklı malzeme ve tekniklerle yeniden yorumlanmasına imkân tanıdı. Böylece arkeolojik buluntuların biçimsel özellikleri, çağdaş bir üretim yaklaşımıyla yeniden ele alınarak kültürel hafızanın görünür kılınmasına katkı sağladı. Uygulama, geleneksel el sanatlarının yalnızca estetik bir üretim alanı olmadığını; aynı zamanda tarihsel bilginin aktarılmasını, kültürel değerlerin yorumlanmasını ve uygulamaya dayalı üretim bilgisinin gelecek kuşaklara ulaştırılmasını destekleyen bir alan olduğunu ortaya koydu.

Cumhuriyet’in aydınlanma ideali ile Anadolu’nun tarihsel belleğini buluşturan atölye, arkeolojik mirasın geleneksel el sanatları yoluyla yeniden yorumlanmasına yönelik disiplinler arası bir çalışma niteliği taşıdı. Etkinlik, Atatürk’ün bilim, kültür ve uygarlık anlayışını tarihsel miras ve yaratıcı üretim ekseninde ele alarak kültürel değerlerin korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılmasının önemine dikkat çekti.

Atölyenin gerçekleştirilmesine yönelik öğrenci organizasyonuna sağladığı katkılardan dolayı ASÜ Sabire Yazıcı Fen-Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Arş. Gör. Iraz Aslı Yaman’a ve etkinliğe katılımıyla destek veren Atatürkçü Düşünce Derneği Aksaray Şube Başkanı Sibel Altınpınar’a teşekkür ederiz.